Pháp trợ niệm của Đức Phật

Pháp trợ niệm của Đức Phật 1

Tìm hiểu về pháp trợ niệm của Đức
Phật sẽ giúp chúng ta thấy rõ rằng Ngài rất chú trọng đến việc trợ niệm cho người sắp lâm chung hơn là việc hộ niệm sau khi chết, một pháp hành rất phổ biến hiện nay.

phap-tro-niem-cua-duc-phatKinh
tạng còn ghi lại khá nhiều trường hợp Đức Phật đích thân trợ niệm hoặc
dạy các đệ tử đi trợ niệm cho người bệnh hoặc người sắp lâm chung. 

Điều
này khẳng định rằng, trợ niệm hay hộ niệm không phải là pháp hành mới
mẻ mà có từ thời Thế Tôn còn tại thế. Tìm hiểu về pháp trợ niệm của Đức
Phật sẽ giúp chúng ta thấy rõ rằng Ngài rất chú trọng đến việc trợ niệm cho người sắp lâm chung hơn là việc hộ niệm sau khi chết, một pháp hành rất phổ biến hiện nay.

Kinh Tương ưng bộ III ghi, có lần một người già bệnh tên là Nakulapità thỉnh cầu Đức Phật như sau: “Kính
xin Thế Tôn làm cho thân tâm con được an ổn, nhẹ nhàng. Đức Phật đã dạy
người ấy rằng: Này gia chủ, sự thật là thân ông già yếu và bị biến hoại
tàn tạ. Bất kỳ ai mang tấm thân này mà cho là không bệnh dù chỉ trong
giây lát, người đó thật si mê! Vì thế cho nên, ông cần phải học và thực
tập như sau: Dù thân tôi bị bệnh nhưng tâm tôi không bị bệnh”.

Khi đối mặt với nỗi đau bệnh tật hoặc cái chết, trong
tâm lý của hầu hết mọi người có lẽ ai cũng mong muốn Đức Phật làm một
phép lạ hay ban cho mình một sức mạnh diệu kỳ để giúp mình chiến thắng
nỗi đau, vượt qua bệnh tật. Đó là tâm lý thường tình, cũng như người gia
chủ Nakulapità kia, cầu xin Đức Phật giúp cho thân tâm ông được nhẹ
nhàng, an ổn.

Nhưng theo Đức Phật, khi mang tấm thân tứ đại giả hợp
này mà mong không bệnh tật là một thái độ si mê. Bản chất của thân này
là duyên sinh nên vô thường, biến hoại; mong muốn nó bền chắc, tốt đẹp,
thường còn, không biến hoại để mãi mãi an vui là điều không tưởng. Đức
Phật không bao giờ làm việc gì vô ích chỉ vì hư tưởng, chẳng hạn như ban
phép màu để vượt qua bệnh tật hay lẩn tránh cái chết. Nếu có biện pháp
nào giúp người bệnh vượt qua nỗi đau bệnh tật thì biện pháp đó phải được
thực hiện bởi chính người bệnh. Bằng như Đức Phật ban cho họ phép màu
để họ được như nguyện (thân tâm an ổn), thì sau căn bệnh đó, sau nỗi đau
đó còn biết bao căn bệnh khác, nỗi đau khác vốn tiềm ẩn trong tấm thân
tứ đại giả hợp, họ sẽ phải đối mặt như thế nào? Chắc chắn là không có
phép màu nào có thể khiến cho họ lành lặn, an ổn mãi mãi, bởi đặc  tính
của mọi sự vật hiện tượng là vô thường, biến hoại.

Điều quan trọng là Đức Phật dạy chúng ta phải đối mặt
với những gì xảy đến với chúng ta, trong đó có bệnh tật. Phải thấy rõ
thực tế và nhìn sâu vào thực tướng, vào bản chất của nó. Hãy nhìn thật
sâu, thật kỹ vào những hiện tượng đó, quán chiếu nó sinh khởi và hoại
diệt như thế nào. Khi quán chiếu chúng ta chỉ cần thấy chúng xuất hiện,
biến chuyển và mất đi, chúng ta không đồng nhất mình với chúng, chỉ thấy
có nỗi đau khổ chứ không có người bị đau khổ, có cảm thọ chứ không có
người nhận cảm thọ, không thấy cảm thọ đó là mình hoặc của mình. Nhờ
năng lực chánh niệm tập trung quán chiếu, chúng ta sẽ thành tựu được tuệ
giác và có được trạng thái khinh an, thoát khỏi sự lệ thuộc vào các cảm
thọ, không còn bị lệ thuộc vào tấm thân bệnh hoạn nữa. Hãy thực tập như
lời Đức Phật dạy: “Dù thân tôi bị bệnh, nhưng tâm tôi không bị bệnh”.

Đức Phật rất xem trọng việc thực tập giáo pháp ngay cả
trong thời khắc bệnh hoạn hoặc sắp lâm chung, bởi đó có thể là cơ hội để
người đó sinh khởi tuệ giác, chứng ngộ chân lý. Điều này có ý nghĩa và
giá trị gấp trăm ngàn lần sự tạm thời chấm dứt các nỗi đau nơi thân xác
mà không nhổ tận gốc rễ của chúng.

Đức Phật thường dạy người bệnh quán chiếu về những gì mà
họ đang trải qua, cụ thể là những gì đang diễn ra nơi thân thể, các
giác quan, sự sinh khởi và biến chuyển của các cảm thọ, để từ sự quán
chiếu sâu sắc đó thành tựu chánh niệm, tuệ giác.

Kinh Trung bộ còn ghi lại, lúc trưởng giả Cấp Cô
Độc, một vị đại thí chủ của Đức Phật lâm trọng bệnh và sắp lìa trần, Tôn
giả Xá-lợi-phất và Tôn giả A-nan-đà đã đến thăm ông. Trưởng giả Cấp Cô
Độc cho biết thân thể ông đang rất đau đớn, dường như tình trạng bệnh
đến mức tồi tệ, Tôn giả Xá-lợi-phất đã khuyên ông nên thực tập như sau: “Tôi
không bám víu vào mắt; tâm thức tôi không lệ thuộc vào mắt. Tôi không
bám víu vào tai; tâm thức tôi không lệ thuộc vào tai… Tôi không bám víu
vào thân; tâm thức tôi không lệ thuộc vào thân…
” (Tôn giả
Xá-lợi-phất đã dạy ông Cấp Cô Độc không để tâm bám víu, lệ thuộc vào sáu
căn và các đối tượng của sáu căn là sáu trần cảnh).

Thật ra, Đức Phật dạy chúng ta phải thường xuyên quán
chiếu về tính vô ngã, vô thường của thân thể, cảm thọ, tâm ý và các đối
tượng của tâm ý dù ta đang còn khỏe mạnh hay bệnh tật ốm đau. Tốt nhất
là luôn quán chiếu trong đời sống thường nhật, để hình thành được tuệ
quán sâu sắc, và nó sẽ trở nên rất hữu ích khi ta đối mặt với nỗi đau
bệnh tật hay những biến cố trong cuộc đời, thậm chí là cái chết. Đừng
đợi đến lúc già yếu, bệnh tật hoặc sắp lìa trần mới thực tập pháp quán
chiếu này, vì khi ấy tâm thần hoang mang tán loạn, cơ thể đau đớn khổ sở
vì bệnh tật hoành hành sẽ khiến chúng ta khó tập trung tâm ý để quán
chiếu, khó có được chánh niệm, khó thành tựu tuệ giác.

Đức Phật dạy chúng ta phải thường quán chiếu: “Tất
cả sắc, thọ, tưởng, hành, thức dù ở quá khứ, hiện tại hay vị lai, ở bên
trong hay ở ngoại cảnh, thô kệch hay vi tế, cao quý hay thấp hèn, xa
hay gần, đều cần phải được thấy thực tướng của nó với tri kiến chân
chánh
: “Cái này không phải của tôi, cái này không phải là tôi, cái này không phải là tự ngã của  tôi”.
Khi thấy như thật một cách sâu sắc về sắc, thọ, tưởng, hành, thức (hay
mọi sự vật hiện tượng, con người và thế giới), chúng ta sẽ nhàm chán
sắc, thọ, tưởng, hành, thức, ly tham, dứt bỏ, không luyến ái, nhờ đó
được giải thoát” (Kinh Vô ngã tướng).  Hoặc trong các kinh Niệm xứ (Trung Bộ kinh, số 10), Đại niệm xứ (Trường bộ kinh, số 22), Tứ niệm xứ (Tương ưng bộ kinh), Đức Phật dạy các Tỳ-kheo phải thường quán chiếu về bốn lĩnh vực thân thể, cảm thọ, tâm ý và các pháp (đối tượng của tâm ý).

Quán niệm về thân thể hay quán thân trên thân là quán
niệm hơi thở, quán niệm các thành phần vật chất nơi thân (phân tích bốn
yếu tố rắn, lỏng, khí hơi, nhiệt độ), quán niệm các động tác của thân.
Quán niệm về cảm thọ hay quán thọ trên thọ là quán cảm thọ dễ chịu, an
vui; các cảm thọ khổ đau, khó chịu và các cảm thọ trung tính (không vui
không khổ) xuất hiện nơi thân và tâm. Quán niệm về tâm ý hay quán tâm
trên tâm là quán niệm nơi tâm có hay không có các phiền não tham, sân,
si…; khi có thì biết có, khi không thì biết không. Quán niệm về các pháp
hay đối tượng của tâm ý là quán niệm sự có mặt hay không có mặt của ái
dục, sân hận, thụy miên, trạo hối, nghi (tức năm triền cái); hoặc quán
niệm về Thất giác chi: niệm, trạch pháp, tinh tấn, hỷ, khinh an, định,
xả; quán niệm về Tứ đế: khổ, nguyên nhân của khổ, sự chấm dứt khổ và con
đường chấm dứt khổ v.v…

Chính những tình cảm, trách nhiệm đối với người thân,
người thương xuất phát từ tâm tham ái, chấp thủ khiến cho người bệnh,
người sắp lìa trần lo lắng, bất an; chính sự vướng mắc, bám víu, chấp
vào thân thể, cảm thọ, luyến ái tấm thân và những dục lạc thế gian,
những cảm thọ ưa thích, thiếu tuệ giác về duyên sinh, vô ngã, vô thường
mà người bệnh, người sắp lìa trần rơi vào tâm trạng sợ hãi cái chết.

Nếu có được sự quán chiếu sâu sắc về thân thể, cảm
thọ, tâm ý và các đối tượng của tâm ý để thấy rõ tính vô ngã, vô thường
của chúng mà từ đó ly tham, không còn chấp thủ, luyến ái, không còn
vướng mắc vào chúng thì khi đó người bệnh, người sắp lâm chung sẽ vượt
qua được nỗi đau, nỗi lo lắng, sợ hãi cái chết.  

Diệu Thể

Xem thêm: https://www.phaphay.com/phat-phap/

Nguồn: https://www.niemphat.vn/

Add Comment