Quán Sát Sự Thật Tâm Trở Nên Bén Nhạy

Quán Sát Sự Thật Tâm Trở Nên Bén Nhạy 1

Xem hình

Thiền sư S.N. Goenka đã giảng
dạy về thiền Minh sát (Vipassana) hơn ba mươi mốt năm và rất nổi tiếng,
có lẽ vì những khóa tu thiền tích cực 10 ngày của Thiền sư, được tổ chức
tại các trung tâm thiền ở khắp nơi trên thế giới hoàn toàn miễn phí,
chỉ nhờ vào sự hỗ trợ của các cựu thiền sinh.

Thiền sư S.N. Goenka sinh năm 1924,
tại Mandalay, Miến Điện, là đệ tử của Đại lão Hòa thượng Sayagyi Ba
Khin (1899-1971). Sau mười bốn năm tu tập, S.N. Goenka đã quyết định từ
bỏ vị trí của một doanh nhân thành đạt để dốc toàn lực vào việc hướng
dẫn thiền cho những ai muốn thực tập. Ngay nay, dưới sự sắp xếp của
Thiền sư, hơn tám mươi trung tâm thiền trên thế giới hoạt động thường
xuyên, đặc biệt Thiền sư đã thành công vang dội trong việc đưa phương
pháp thực tập thiền Minh sát vào các trại giam, đầu tiên là Ấn Độ, rồi
lan rộng đến nhiều nước trên thế giới. Tổ chức này ước tính đã có khoảng
hơn 10.000 phạm nhân, cũng như nhiều thành viên trong ngành cảnh sát và
quân đội, đã dự các khóa thiền 10 ngày này.

Helen Tworkov, biên tập viên của
Tạp chí Tricycles đã phỏng vấn Thiền sư S.N. Goenka trong dịp Thiền sư
đến tham dự Hội nghị thượng đỉnh về Hòa bình thế giới Thiên niên kỷ tại
Liên Hiệp Quốc vào mùa thu năm 2000.

Nhân các phụ giáo của Thiền sư S.N.
Goenka đến Việt Nam tổ chức hai khóa thiền Minh sát 10 ngày tại tịnh xá
Ngọc Thành, Thủ Đức, chúng tôi xin dịch bài phỏng vấn này giới thiệu
với bạn đọc.

— o0o —

Theo một số người thì thiền Minh sát
(Vipassana) là một phương pháp thiền đặc biệt của hệ phái Nguyên thủy;
theo một số khác, thì đó là một dòng thiền độc lập. Thưa, theo ý Thiền
sư thì như thế nào?

Đó là một dòng thiền, nhưng không liên
quan đến một hệ phái nào. Theo tôi, Đức Phật chẳng bao giờ thiết lập ra
các tông phái. Khi tôi bái kiến Ngài Sayagi U Ba Khin, thầy tôi, ngài
chỉ hỏi tôi vài điều. Ngài hỏi, là một người Ấn Độ có danh phận, tôi có
phản đối việc giữ giới (sila) không? Làm sao tôi lại phản đối việc giữ
gìn đạo đức, giới luật chứ? Nhưng làm sao giữ được giới luật khi tâm ta
không ổn định? Ngài bảo, ta sẽ dạy cho con thực hành giữ giới với tâm
bình an. Ta sẽ dạy con thiền định (samadhi). Đồng ý không? Làm sao có
thể không chấp nhận thiền định? Rồi sư phụ tôi tiếp, nhưng chỉ đơn thuần
được định cũng không ích lợi gì – định chỉ có thể thanh lọc tâm con ở
bề nổi. Sâu thẩm bên trong còn có những điều phức tạp hơn, có những thói
quen hành động mà thiền định không thể phá vỡ. Ta sẽ dạy cho con
prajna, trí tuệ, giúp con đi sâu hơn vào tâm thức, cội nguồn, nơi phát
sinh của những ô uế, bất thiện, rồi nhân rộng, tích lũy chúng, để ta
phải ra sức tiêu trừ.

Do đó, khi sư phụ bảo tôi: Ta sẽ dạy
con chỉ ba điều – giới, định và tuệ – và không có gì hơn thế nữa, tôi
hoàn toàn bị thuyết phục. Tôi trả lời: Xin Ngài, hãy cho con được thử.

Làm sao có thể giữ được giới? chỉ bằng
cách theo dõi tâm?

Khi tôi bắt đầu học thiền Minh sát
(Vipassana), tôi đi đến kết luận rằng Đức Phật không phải là người tạo
dựng nên một tôn giáo, Ngài là một nhà khoa học, một nhà khoa học tâm
linh siêu việt. Khi Đức Phật dạy về giới, dĩ nhiên, mục đích là vì chúng
ta là những con người, sống trong xã hội loài người, thì chúng ta không
nên làm bất cứ điều gì có thể xâm hại đến xã hội. Điều đó hoàn toàn
đúng. Nhưng rồi – như một nhà khoa học – Đức Phật nói những lời sau đây,
khi ta làm hại người, khi ta làm những điều bất thiện, thì ta sẽ là nạn
nhân đầu tiên. Trước tiên là ta hại mình, rồi mới hại đến người. Ngay
khi một tư tưởng ô uế, bất thiện phát khởi trong tâm, thì tự nhiên ta sẽ
cảm thấy bứt rứt, bất an. Tuệ minh sát đã dạy cho tôi biết điều đó.

Như thế nếu người ta có thể thấy rằng
tâm bất thiện tạo ra sự đau khổ, bất an cho bản thân, thì đó có phải là
sự khởi đầu của giới và tâm bi mẫn?

Nếu bạn có thể chuyển hóa điều đó thành
tâm bi mẫn, thí lúc đó một thực tại khác sẽ trở nên rõ ràng. Nếu thay
vì dấy khởi sân, oán thù, sợ hãi, ngã mạn, tôi phát khởi lòng thương
yêu, bi mẫn, thiện tâm, thì rồi tự nhiên tôi sẽ được đáp trả. Tương tự,
nếu tâm tôi ô uế, bất thiện thì tôi sẽ bị trừng phạt bằng cách này hay
cách khác, cũng như khi tôi thanh lọc tâm thì tôi sẽ được đền đáp bằng
cách này hay cách khác.

Khóa thiền Minh sát 10 ngày là gì?

Cả quá trình là một phần của sự chứng
nghiệm hoàn toàn, quá trình của sự tự chứng, chân lý liên quan đến bản
thân, do bản thân, tự trong bản thân. Đó không phải là một trò chơi của
lý trí, cũng không phải là trò chơi của tình cảm hay lòng tín ngưỡng:
“Ồ, Đức Phật nói rằng, và rằng …Thật quá tuyệt vời, tôi phải chấp nhận
chúng thôi…” Trái lại, nó hoàn toàn khoa học, tôi phải thật sự hiểu điều
gì đang xảy ra bên trong tôi. Chân lý nào ở bên trong tôi? Chúng ta bắt
đầu bằng hơi thở. Có vẻ như là một khái niệm vật lý, hơi thở vào, ra.
Đúng là thế. Nhưng ở một mức độ sâu xa hơn, hơi thở gắn kết chặt chẽ với
tâm, với những uế nhiễm, bất thiện trong tâm.

Trong khi hành thiền, chúng ta theo dõi
hơi thở, nhưng khi tâm bắt đầu phóng đi xa – về những kỷ niệm trong quá
khứ, những viễn ảnh tương lai – thì lập tức ta nhận thấy hơi thở không
còn bình thường: hơi gấp rút, hơi nặng nề. Và ngay khi các uế nhiễm qua
đi, thì hơi thở trở lại bình thường. Điều đó có nghĩa là hơi thở được
kết nối với tâm một cách mãnh liệt, không chỉ với tâm bình thường, mà
còn với các tâm uế nhiễm. Do đó, chúng ta có mặt ở khóa thiền 10 ngày là
để trải nghiệm, khám phá ra những gì đang xảy ra bên trong ta. Ở một
mức độ sâu xa hơn, người ta thấy rằng tâm và thân gắn kết nhau qua các
cảm xúc.

Điều này đưa đến một sự khám phá lớn
khác – rằng bạn không phản ứng với một đối tượng bên ngoài. Thí dụ tôi
nghe âm thanh và tôi nhận ra đó là lời khen hay tiếng chê của ai đó. Tôi
trở nên hài lòng hay giận dữ. Ở bề nổi thì là bạn đã phản ứng lại với
âm thanh. Đúng. Bạn đang phản ứng. Nhưng Đức Phật cho rằng bạn đang phản
ứng lại với cảm xúc, cảm xúc nơi thân. Rằng khi bạn cảm nhận một cảm
xúc nơi thân, và nếu bạn vô minh, thì bạn cứ tiếp tục làm uế nhiễm tâm
mình bằng lòng ham muốn, hay ghét bỏ, bằng ái dục hay sân hận. Vì bạn
đang không biết điều gì đang xảy ra.

Khi bạn nghe lời khen hay chê, có phải
là phản ứng được lọc qua tâm lý để đưa đến cảm xúc nơi thân, hay cả hai
xảy ra cùng một lúc?

Việc này xảy ra tiếp theo việc kia,
nhưng vì chúng xảy ra quá nhanh đến nỗi bạn không thể tách rời chúng ra.
Quá nhanh! Cho đến một lúc nào đó, tự động bạn có thể bắt đầu nhận thức
được rằng, “Hãy xem điều gì đang xảy ra này! Tôi vừa khởi tâm giận”. Và
người thiền sinh hành minh sát tuệ sẽ lập tức nói “Ồ, rất nhiều sân
hận! rất nhiều sân hận nơi thân, mạch đang nhảy liên hồi… Ôi, tôi khổ sở
quá. Khổ sở quá”.

Nếu không đối mặt với cảm giác nơi
thân, thì ta chỉ đối phó với nó trên lý trí. Bạn có thể nói, “Sân hận là
không tốt”, hay “Tham là không tốt”, “Sợ hãi là không …” Tất cả đều là
tri thức, những đạo đức chúng ta được dạy từ ấu thơ. Tuyệt vời, Cũng ích
lợi. Nhưng khi đã tu tập, bạn sẽ hiểu tại sao chúng ta không hoàn hảo.
Không chỉ là chúng ta đem tai hại cho người khác, bằng cách phát khởi
những uế nhiễm của tâm sân hận hay đam mê, sợ hãi, hay thủ đoạn, mà ta
cũng hại chính bản thân.

Thiền Minh sát quán sát sự thật. Với
hơi thở, tôi đang quán sát chân lý bề nổi, ở trên mặt. Nhưng từ đó nó
đưa tôi đến những tầng sâu, sâu hơn nữa. Trong ba ngày thực tập rốt ráo,
tâm trở nên sắc bén, vì bạn luôn thực tập quán sát chân lý. Không phải
là sự tưởng tượng, không phải là triết lý hay tư duy. Chân lý, hơi thở,
chân lý cũng như hơi thở, sâu hay cạn. Tâm trở nên rõ ràng, sắc bén
quanh vùng mũi, bạn bắt đầu cảm nhận được một số phản ứng sinh hóa
(biochemical), nghĩa là một số cảm xúc nơi thân. Những cảm xúc này luôn
có mặt khắp thân, nhưng tâm thô lậu chỉ có thể cảm nhận được những cảm
xúc mạnh mẽ như đau đớn hay gì đó. Trong khi có biết bao cảm xúc khác
nơi thân mà tâm không thể nhận ra.

Thưa Thiền sư, có phải phương pháp tu
tập này là trọng tâm của Phật giáo?

Đúng vậy, nếu sự quán sát đúng đắn
không được hướng đến các cảm giác thì chúng sẽ không thể đi vào những
tầng thức sâu hơn trong tâm. Tầng thức sâu nhất của tâm, theo Đức Phật,
luôn kết nối với các cảm giác nơi thân. Và bạn chỉ có thể khám phá ra
điều đó bằng thực hành.

Vai trò của người thầy như ngài là như
thế nào?

Một người thầy vì lòng bi mẫn và thương
yêu, thấy rằng ai đó đang đau khổ nên muốn chỉ cho họ con đường. Nhưng
chính mỗi cá nhân phải tự đi trên con đường đó. Người thầy không có phép
màu gì. Chắc chắn như thế. Ông chỉ là người chỉ đường. Đó là nhiệm vụ
duy nhất của người thầy, không có gì hơn thế nữa.

Thiền sư đã tạo dựng nên hệ thống tu
thiền này khắp thế giới, nhưng dường như Ngài không có người kế thừa?

Có quá nhiều người theo học, do đó để
chọn ra một người nào đó để kế thừa sẽ làm xáo trộn sự thanh tịnh. Đức
Phật chẳng bao giờ đề cử ai để làm người kế thừa. Vậy tôi là ai mà chọn
lựa? Tất cả năm hay sáu trăm người thầy tôi đã huấn luyện, họ sẽ kế
thừa. Nếu tôi không còn có mặt, họ vẫn tiếp tục. Không phải vì họ có
lòng tin vào vị thầy – mà họ có lòng tin vào phương pháp, vào phương
pháp đã đem đến cho họ kết quả. Đó là những gì sẽ còn tồn tại. Nếu
không, họ sẽ nghĩ rằng vì thầy ta còn đó nên ta được tất cả mọi điều lợi
ích – khi thầy không còn nữa, tất cả đều cũng mất. Đó là sự sùng bái cá
nhân. Phương pháp thiền Minh sát này rất tuyệt vời. Nó sẽ tồn tại. Đừng
lo (cười). Tôi rất tự tin. Nó sẽ tồn tại.

…Nhìn về Á Châu, thấy các quốc gia như
Miến Điện, Sri Lanka, với những bạo động, đau thương trong các quốc gia
Phật giáo này – chúng ta có thể sử dụng sự tu tập, thực hành của mình
như thế nào để có thể mang lại hòa bình, thưa Thiền sư?

Qua bao thế kỷ, trong lịch sử của Phật
giáo chưa từng có một sự kiện nào trong đó người Phật tử nhân danh
truyền bá đạo pháp để gây ra đổ máu. Phật giáo đi tới đâu, cũng mang
theo tình thương yêu, lòng bi mẫn. Vì thế truyền thống đó đã nói lên
rằng đây là con đường không có bao động hay đổ máu…

Theo giáo lý của Đức Phật, theo khoa
học, khoa học nhân văn, và thực tại mà chúng ta đang đối mặt, chúng ta
rất mong muốn hòa bình trong xã hội loài người. Chắc chắn là ai cũng
mong muốn điều đó. Phật tử hay không Phật tử đều mong muốn điều đó.
Nhưng làm sao có một xã hội hòa bình, an lạc. Nếu các cá nhân luôn giận
dữ, sôi sục, thì không thể có an lạc. Thì làm sao ta có được xã hội hòa
bình. Theo tôi, đó là điều không tưởng. Không hợp lý chút nào.

Thưa Thiền sư, không sử dụng từ “Phật
giáo” có ích lợi không? Như thế ai cũng có thể tiếp cận với nó, tất cả
mọi người?

Có hai từ tôi tránh dùng trong suốt ba
mươi mốt năm qua. Trong suốt ba mươi mấy năm qua kể từ khi tôi bắt đầu
giảng dạy, tôi không dùng từ “Phật giáo”. Tôi cũng không bao giờ dùng từ
“tôn giáo”, để nói về giáo lý của Đức Phật. Theo tôi, Đức Phật chưa bao
giờ dạy về Phật giáo. Đức Phật chưa biến ai thành một Phật tử.

Mọi người công nhận rằng mọi tôn giáo
trên thế giới đều có những yếu tố chung, mà tôi gọi đó là cốt lõi nội
tại của tôn giáo – đạo đức, làm chủ tâm, thanh tịnh tâm, vân vân. Tôi
coi đó là cốt lỗi, cốt lõi thiện của tất cả mọi tôn giáo. Rồi mới đến
cái vỏ bên ngoài. Cái vỏ bên ngoài của mỗi tôn giáo khác nhau. Hãy để
mọi người tự do, bằng lòng với các nghi lễ, hình thức tôn giáo của họ –
nhưng họ không được quên điều cốt lõi bên trong. Nếu họ quên điều đó, mà
lại tự xưng, tôi là người theo tôn giáo này hay tôn giáo kia vì tôi đã
tuân theo các nghi lễ, các quy cách, thì họ tự lừa dối mình, họ đang lừa
dối người…

— o0o —

Diệu Liên Lý Thu Linh

Đánh máy: CS.Thanh Mai

Nguồn: Báo Văn Hóa Phật Giáo số 66

Trích dịch từ
Superscience: An Interview with S.N. Goenka, Tricycles, Winter 2000

Xem thêm: https://www.phaphay.com/phat-phap/

Nguồn: https://www.niemphat.vn/

Add Comment